ჰოლივუდური ფილმის სიუჟეტს ჰგავს 2026 წლის 30 სექტემბერს, Flydubai-ის რეისზე მომხდარი ამბავი.
ომანელმა პილოტმა კაპიტანი დაჭრა და თვითმფრინავის ჩამოგდება სცადა. საბედნიეროდ, ტერაქტი ვერ აღსრულდა.
მომხდარი უკვე შეფასდა, როგორც მსოფლიო საავიაციო ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე დრამატული და შოკისმომგვრელი ინციდენტი.
რეისი FZ1073, რომელიც დუბაიდან თელ-ავივის მიმართულებით მიფრინავდა და ბორტზე 174 მგზავრი (მათ შორის 27 ბავშვი) იმყოფებოდა, კატასტროფას სასწაულებრივად გადაურჩა.
ისრაელის უსაფრთხოების სამსახურებისა და უცხოური მედიის (მათ შორის BBC-ის) ინფორმაციით, ფრენის დაწყებიდან დაახლოებით ორ საათში, ლაინერის კაბინაში ტერორი დაიწყო. ომანის მოქალაქე მეორე პილოტმა ჯიბის დანით მძიმედ დაჭრა მთავარი პილოტი (არაბთა გაერთიანებული საამიროების მოქალაქე) და თვითმფრინავის მართვის კონტროლის ხელში ჩაგდება სცადა.
Flightradar24-ის საავიაციო მონაცემებით, კონტროლის დაკარგვის მომენტში თვითმფრინავი კატასტროფული სისწრაფით დაეშვა. სულ რაღაც 30 წამში, ლაინერმა სიმაღლე 10 300 მეტრიდან 4 200 მეტრამდე შეამცირა. ვარდნის მომენტალური სიჩქარე წუთში 9 000 მეტრს აღწევდა, რამაც სალონში მყოფ მგზავრებში უდიდესი პანიკა გამოიწვია.
თვითმფრინავიდან დაუყოვნებლივ გადაიცა საერთაშორისო საავიაციო განგაშის სიგნალი, მოგვიანებით კი გატაცების კოდი (Squawk 7500). სიგნალის მიღებისთანავე, ისრაელის თავდაცვის ძალებმა (IDF) უსაფრთხოების მიზნით სამხედრო გამანადგურებელი თვითმფრინავები ჰაერში სასწრაფოდ აიყვანეს.
🩸 მგზავრების გმირული რეაგირება და გადარჩენილი კაპიტანი
კაბინაში ჩხუბისა და ყვირილის ხმაზე, პირველ რიგებში მსხდომი ისრაელელი მგზავრები და ბორტგამცილებლები დაუყოვნებლივ დასახმარებლად შევარდნენ. თავდამსხმელი პილოტის დააკავეს, გაკოჭეს და სავარძელზე დააბეს.
მძიმედ დაშავებული კაპიტანი, რომელიც სისხლისგან იცლებოდა, ბორტზე მყოფმა მგზავრმა სტომატოლოგმა გადაარჩინა, რომელმაც პირველადი დახმარება ოპერატიულად აღმოუჩინა.
✈️ უსაფრთხო დაშვება საუდის არაბეთში და ოფიციალური გამოძიება
რახან ორივე პილოტი უმოქმედო იყო, ერთი დაჭრილი და მეორე გაკოჭილი, ლაინერის მართვა ბორტზე მგზავრის სტატუსით (სამოქალაქო ტანსაცმლით) მყოფმა სხვა ისრაელელმა პილოტებმა გადაიბარეს. მათ სიტუაცია კონტროლქვეშ სწრაფად აიყვანეს და აღელვებული მგზავრებით სავსე თვითმფრინავი საუდის არაბეთის ქალაქ ტაბუკის აეროპორტში უსაფრთხოდ დასვეს. ყველა მგზავრი უვნებელია.
ისრაელის ხელისუფლებამ მომხდარს ოფიციალურად მიანიჭა ტერორისტული აქტის კვალიფიკაცია. გამოძიების ვერსიით, თავდამსხმელის მოტივი რეისზე მყოფი ისრაელის მრავალრიცხოვანი მოქალაქეების განადგურება იყო.
ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა ბენიამინ ნეთანიაჰუმ საგანგებო თათბირი გამართა. იმის გამო, რომ ისრაელსა და საუდის არაბეთს შორის ოფიციალური დიპლომატიური ურთიერთობები არ არსებობს, მგზავრების წამოსაყვანად სპეციალური პროცედურები ამოქმედდა. Flydubai საუდის არაბეთში სათადარიგო თვითმფრინავს გზავნის, რათა მგზავრები თელ-ავივში უსაფრთხოდ გადაიყვანოს. პარალელურად, ისრაელის ავიაკომპანია El Al-იც მზადყოფნაშია საკუთარი სამაშველო ბორტის გასაგზავნად.
საავიაციო ისტორიაში მსგავსი შემთხვევები არაერთხელ დაფიქსირებულა. სამწუხაროდ, რიგ შემთხვევებში ტრაგედიის თავიდანა აცილება ვერ მოხერხდა.
🟢FedEx-ის რეისი 705 (1994 წელი) – ყველაზე ცნობილი ბრძოლა კაბინაში
ეს არის 30 სექტემბრის ამბავთან ისტორიაში ყველაზე ახლოს მდგომი ანალოგი. სატვირთო თვითმფრინავის მესამე პილოტმა, ოუბორნ ქლოუმ, ბორტზე ჩაქუჩები და წყალქვეშა სანადირო თოფი აიტანა. ფრენის დროს მოულოდნელად თავს დაესხა და მძიმედ დაჭრა კაპიტანი და მეორე პილოტი (თავის ქალის მძიმე ტრავმები მიაყენა).
სისხლისგან დაცლილმა და მძიმედ დაშავებულმა პილოტებმა წარმოუდგენელი ფიზიკური ბრძოლა გამართეს. სანამ ერთი მათგანი თავდამსხმელს სალონში ებრძოდა, მეორემ თვითმფრინავით ცაში მკვეთრი მანიპულაციები (საჰაერო აკრობატიკა) შეასრულა, რათა თავდამსხმელს წონასწორობა დაეკარგა. ეკიპაჟმა ლაინერი უსაფრთხოდ დასვა, ყველა გადარჩა, თუმცა მიღებული მძიმე ტრავმების გამო პილოტებმა ფრენა ვეღარასდროს შეძლეს.
Alaska Airlines / Horizon Air (2023 წლის ოქტომბერი) – ძრავების გამორთვის მცდელობა
არასამუშაო რეისზე, მგზავრის სტატუსით კაბინაში მყოფი პილოტი, ჯოზეფ ემერსონი სათადარიგო სავარძელზე იჯდა. ფრენის დროს მოულოდნელად ფსიქოზურ მდგომარეობაში ჩავარდა (როგორც მოგვიანებით გაირკვა, ჰალუცინოგენური სოკოების ზემოქმედების ქვეშ იმყოფებოდა). ხელი დასტაცა საავარიო სისტემის სახელურებს, რათა ძრავებისთვის საწვავის მიწოდება გადაეკეტა და თვითმფრინავი ჩამოეგდო.
მოქმედმა კაპიტანმა და მეორე პილოტმა წამებში შეძლეს რეაგირება, არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფი კოლეგა ფიზიკურად გააკავეს და კაბინიდან გააძევეს. ბორტგამცილებლებმა თავდამსხმელი ხელბორკილებით სავარძელზე დააბეს, თვითმფრინავი კი პორტლენდში უსაფრთხოდ დაეშვა.
🔴 ტრაგიკულად დასრულებული შემთხვევები (პილოტის სუიციდი)
არსებობს შემთხვევები, როდესაც მეორე პილოტმა კაპიტანის კაბინიდან გასვლით ისარგებლა, შიგნიდან ჩაიკეტა და ლაინერი განზრახ ჩამოაგდო.
Germanwings-ის რეისი 9525 (2015 წელი)
ეს საავიაციო ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე შოკისმომგვრელი ტრაგედიაა. მეორე პილოტმა, ანდრეას ლუბიცმა, რომელიც მძიმე დეპრესიით იტანჯებოდა, ისარგებლა მომენტით, როდესაც კაპიტანი ტუალეტში გავიდა. კაბინის კარი შიგნიდან დაბლოკა და თვითმფრინავი საფრანგეთის ალპებისკენ პიკირებაში წაიყვანა.
კაპიტანი ნაჯახით ამაოდ ცდილობდა დაჯავშნილი კარის შემტვრევას, თუმცა უშედეგოდ. თვითმფრინავი მთას შეასკდა, ბორტზე მყოფი 150-ვე ადამიანი დაიღუპა. ამ შემთხვევის შემდეგ მსოფლიო ავიაციაში შემოიღეს წესი, რომ კაბინაში მუდმივად მინიმუმ ორი ადამიანი უნდა იმყოფებოდეს.
LAM Mozambique Airlines-ის რეისი 470 (2013 წელი)
მოზამბიკის ავიახაზების კაპიტანმა ჰერმინიო დოს სანტოს ფერნანდესმა კაბინაში მარტო დარჩენის შემდეგ ავტოპილოტი მიმართა მიწისკენ. შავი ყუთის ჩანაწერებში ისმოდა, როგორ უბრახუნებდა მეორე პილოტი კაბინის კარს შესამტვრევად.თვითმფრინავი ნამიბიაში ჩამოვარდა, 33 ადამიანი დაიღუპა.
EgyptAir-ის რეისი 990 (1999 წელი)
ნიუ-იორკიდან კაიროს მიმართულებით მფრინავი ბოინგის რეზერვულმა მეორე პილოტმა, გამილ ელ-ბატუტიმ, კაპიტნის კაბინიდან გასვლის შემდეგ გამორთო ავტოპილოტი და თვითმფრინავი ატლანტის ოკეანისკენ მიმართა. ის გამუდმებით იმეორებდა ფრაზას: „მინდობილი ვარ ღმერთს“. კაპიტანი კაბინაში შევარდა და სიმაღლის აღდგენას ბოლო წამამდე ცდილობდა, თუმცა მეორე პილოტი საწინააღმდეგო მანიპულაციებს აკეთებდა.ლაინერი ოკეანეში ჩავარდა და 217-ვე ადამიანი დაიღუპა.
დღევანდელი Flydubai-ის შემთხვევა უნიკალურია სწორედ იმიტომ, რომ თავდასხმა მოხდა მაშინ, როდესაც ორივე პილოტი კაბინაში იმყოფებოდა, ბორტზე კი, სხვა პილოტები იმყოფებოდნენ, რომელთა უსწრაფესმა რეაგირებამ თავიდან აიცილა ისეთივე მასშტაბური ტრაგედია, როგორიც Germanwings-ის ან EgyptAir-ის შემთხვევები იყო.
P.S. იმის გამო, რომ ინციდენტი რამდენიმე საათის წინ მოხდა, მის შესახებ გამოძიება და ინფორმაციის მოპოვება აქტიურად მიმდინარეობს. ისრაელისა და საერთაშორისო სპეცსამსახურებისგან ამ ეტაპზე ომანელი მეორე პილოტის შესახებ შემდეგი საეჭვო დეტალები გახდა ცნობილი:
🚨 ხელშეკრულების უხეში დარღვევა და საეჭვო დანიშვნა
ისრაელის ტრანსპორტის მინისტრმა მირი რეგევმა ოფიციალურად მიმართა ისრაელის უსაფრთხოების სამსახურს (Shin Bet) Flydubai-ის ყველა ფრენის სასწრაფოდ შეჩერების მოთხოვნით.
როგორც გაირკვა, ისრაელსა და ავიაკომპანია Flydubai-ს შორის არსებული ოფიციალური შეთანხმებით, თელ–ავივის რეისებზე მხოლოდ იმ ქვეყნების მოქალაქე პილოტებს აქვთ ფრენის უფლება, რომლებსაც ისრაელთან ოფიციალური დიპლომატიური ურთიერთობა (ნორმალიზაცია) აქვთ გაფორმებული. ომანსა და ისრაელს შორის ასეთი ურთიერთობა არ არსებობს. შესაბამისად, გამოძიება ახლა ინტენსიურად ადგენს, თუ როგორ და რატომ მოხვდა ეს კონკრეტული ომანელი პილოტი მაინცდამაინც თელ-ავივის რეისზე, რაც უსაფრთხოების პროტოკოლის უხეში დარღვევაა.
🧠 ფსიქოლოგიური მდგომარეობა თუ მიზანმიმართული დივერსია?
ისრაელის საგამოძიებო უწყებები და ტელეკომპანია Channel 12 ორ ძირითად ვერსიას განიხილავენ:
- სუიციდის მცდელობა: მოწმდება ვერსია, ჰქონდა თუ არა მეორე პილოტს მძიმე ფსიქოლოგიური კრიზისი და სურდა თუ არა თვითმკვლელობა თვითმფრინავის განზრახ ჩამოგდებით.
- მიზანმიმართული ტერორისტული აქტი: სპეცსამსახურები სწავლობენ პილოტის წარსულს, კავშირებსა და მის ციფრულ მოწყობილობებს, რათა დაადგინონ, ხომ არ იყო ის რადიკალური დაჯგუფებების გავლენის ქვეშ ან ხომ არ მოქმედებდა წინასწარ დაგეგმილი იდეოლოგიური მოტივით.
🏥 თავდამსხმელის ამჟამინდელი მდგომარეობა
საუდის არაბეთის ქალაქ ტაბუკის აეროპორტის ადმინისტრაციამ დაადასტურა, რომ ორივე პილოტი ადგილობრივ საავადმყოფოშია გადაყვანილი. მთავარი პილოტი დანით მიყენებული მძიმე ჭრილობების გამო მკურნალობს, ხოლო თავდამსხმელმა ომანელმა პილოტმა მცირე დაზიანებები მგზავრების მიერ მისი დაკავებისა და გაკოჭვის დროს მიიღო. მას საავადმყოფოში საუდის არაბეთის სამართალდამცავები მკაცრი მეთვალყურეობის ქვეშ დაკითხავენ.
მომზადებულია უცხოურ მედიაზე დაყრდნობით.
